Dziedziczenie w Austrii dla cudzoziemców

Prawo spadkowe UE

Jeśli chodzi o dziedziczenie w Austrii dla obcokrajowców, nowe przepisy stanowią, że proces przekazywania majątku automatycznie podlega prawu kraju, w którym dana osoba mieszkała w chwili śmierci. Właściciel majątku ma jednak prawo wskazać w testamencie, że w procesie dziedziczenia w Austrii powinno być stosowane prawo kraju, którego jest obywatelem, nawet jeśli państwo to nie jest częścią UE. Taki wybór umożliwia uwzględnienie osobistych preferencji i specyfiki krajowych systemów prawnych, pomimo miejsca zamieszkania spadkodawcy. Należy zauważyć, że nie zmienia to podatku od spadków w Austrii, który również będzie zależał od wartości przekazanego majątku.

Od 1 stycznia 2017 roku Austria przeprowadziła gruntowną reformę prawa spadkowego, radykalnie zmieniając i dostosowując je do współczesnych realiów. Główne zmiany dotyczyły zasad obowiązkowego udziału, procedury sporządzania testamentów, praw małżonków do spadku w Austrii i wielu innych aspektów. Innowacje te mają na celu uczynienie procesu dziedziczenia łatwiejszym i bardziej przejrzystym zarówno dla spadkodawców, jak i spadkobierców. Jak sprawdzi się to w praktyce? Przyjrzyjmy się bliżej tej kwestii!

Testament w Austrii

Austriackie przepisy umożliwiają sporządzenie trzech typów testamentów:

• testament notarialny – sporządzany u notariusza lub przed sądem
• testament własnoręczny – spisywany na papierze i podpisywany przez spadkodawcę
• testament alograficzny – zapisany ręcznie lub maszynowo przez inną osobę niż spadkodawca według życzeń spadkodawcy, musi być przygotowany w obecności trzech świadków

Spadek w Austrii można przekazać też przez zapisanie wspólnego testamentu. Testament ten mogą przygotować tylko małżonkowie lub partnerzy w zarejestrowanym związku partnerskim.

Testamenty Austriaków mogą być przechowywane w centralnym rejestrze testamentów (Österreichisches Zentrales Testamentsregister). Zarejestrowanie testamentu ułatwia wówczas znalezienie dokumentu w przebiegu postępowania spadkowego (Verlassenschaftsverfahren).

Dokument musi zawierać dokładne dane świadków, w tym ich imiona, nazwiska i daty urodzenia. Osoby te muszą oficjalnie potwierdzić, że testament odzwierciedla prawdziwą wolę spadkodawcy. Kwestia tego, kto może pełnić rolę świadka, jest jednak często przedmiotem debaty wśród specjalistów. Wciąż nie ma zgody co do tego, kto może być zaangażowany w to zadanie, a kto nie. Dlatego też eksperci zdecydowanie zalecają, aby testament w Austrii został sporządzony przy udziale notariusza lub prawnika. Prawo nakłada surowe wymagania nie tylko na sam tekst testamentu, ale także na proces jego sporządzania.

Dziedziczenie ustawowe w Austrii

W przypadku, gdy spadkodawca nie pozostawił po sobie testamentu, wówczas spadek w Austrii rozrządzany jest na podstawie przepisów spadkowych.

Przykładowe zasady dziedziczenia spadku w Austrii:

• Gdy spadkodawca pozostawił po sobie współmałżonka oraz dzieci, wówczas 1/3 majątku przechodzi na współmałżonka, a pozostała w równych częściach na dzieci.
• Gdy spadkodawca nie miał już współmałżonka, lecz miał dzieci, to one dziedziczą majątek w równych częściach.
• Gdy spadkodawca pozostawił współmałżonka, lecz nie miał dzieci, a przy tym nie miał rodziców, dziadków i rodzeństwa, majątek otrzymuje współmałżonek.

Zarejestrowani w związkach partnerskich partnerzy dziedziczą na takich samych zasadach jak małżonkowie.

W prawie spadkowym w Austrii obowiązuje także instytucja zachowku. Prawa do zachowku można dochodzić przed sądem przez okres 3 lat.

Postępowanie spadkowe w Austrii

Postępowanie spadkowe w Austrii (Verlassenschaftsverfahren) prowadzone jest przed sądem rejonowym (Bezirksgericht) właściwym dla miejsca ostatniego zamieszkania lub pobytu spadkodawcy.

Postępowanie to prowadzi notariusz, który pełni wówczas rolę komisarza sądowego (Gerichtskommissär). Odpowiada on za ustalenie spadkobierców, a także przygotowuje spis inwentarza spadkowego, gdy zdecydowano się na przyjęcie spadku z tzw. dobrodziejstwem inwentarza.

Aby spadkobierca otrzymał spadek, musi on otrzymać postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku (Einantwortung) wydane przez sąd.

Osoby, które są spadkobiercami spadkodawcy w Austrii, mogą:

• przyjąć spadek w całości
• przyjąć spadek z tzw. dobrodziejstwem inwentarza
• zrzec się spadku

Czas na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub zrzeczeniu się spadku wynosi od 4 tygodni do 1 roku.

Dziedziczenie w Austrii może mieć trzy formy:

• poprzez testament;
• w drodze umowy o spadek;
• z mocy prawa.

Testament sporządza się w obecności prawnika, który poświadcza jego ważność prawną. Jeśli dokument jest podpisany przez osobę inną niż spadkodawca, muszą być obecni trzej świadkowie, aby potwierdzić ten fakt.

Jeśli istnieje testament, majątek jest przekazywany dokładnie tak, jak został określony przez zmarłego. W przypadku jego braku majątek jest rozdzielany w kolejności ustalonej przez prawo, zgodnie z kolejnością dziedziczenia spadkobierców.

Testament ma swoje własne niuanse zarówno na etapie rejestracji, jak i realizacji praw spadkowych. Na przykład, jeśli testament został sporządzony na rzecz małżonka lub partnera, z którym małżeństwo lub oficjalne stosunki zostały już rozwiązane do czasu otwarcia spadku, automatycznie traci on swoją moc prawną.

W przypadku dziedziczenia z Austrii z mocy prawa, prawa do majątku przysługują osobom należącym do jednego z czterech stopni pokrewieństwa ze spadkodawcą, z których każdy ma swoje własne pierwszeństwo.

Termin dziedziczenia w Austrii wynosi 6 miesięcy od otwarcia spadku, w trakcie którego spadkobiercy muszą złożyć odpowiednie wnioski i dopełnić wszystkich niezbędnych procedur.

Żona, która otrzymuje dziedziczenie po śmierci męża w Austrii, ma prawo do następujących udziałów:

• 1/3 spadku, jeżeli dział następuje wspólnie z dziećmi należącymi do pierwszej linii spadkobierców;
• 2/3 majątku, jeśli nie ma zstępnych, a spadkobiercami są rodzice, bracia i siostry należący do drugiej linii;
• całość spadku, jeżeli wśród uprawnionych nie ma wyżej wymienionych krewnych.

Oprócz udziału w spadku małżonkowie otrzymują tak zwany prelegat, czyli przedmioty gospodarstwa domowego i przedmioty, które były używane podczas ich wspólnego życia.

Prawo spadkowe w Austrii z konieczności uwzględnia interesy spadkobierców przymusowych. Od 2017 r. są to między innymi:

• dzieci;
• małżonkowie;
• oficjalni partnerzy.

Obowiązkowy udział w spadku w Austrii jest przyznawany w formie pieniężnej, ale nie można go otrzymać natychmiast. Spadkobiercy mogą ubiegać się o swój udział dopiero rok po otwarciu spadku. W takim przypadku wypłata następuje etapami, z określoną z góry częstotliwością.

Jedną z ważnych cech prawa spadkowego w Austrii jest możliwość zmniejszenia przez spadkodawcę obowiązkowego udziału dziecka (który stanowi połowę udziału ustawowego). Taka decyzja jest dozwolona, jeśli w ciągu ostatnich dziesięciu lat nie istniały normalne relacje między spadkodawcą a dzieckiem.

Ponadto małżonkowie są uprawnieni do dziedziczenia świadczeń emerytalnych i ubezpieczeniowych, jeżeli jest to przewidziane w prawie austriackim i spełnione są niezbędne warunki.

Dziedziczenie przez małżonków

Reforma wprowadziła zmiany w dziedziczeniu małżeńskim, wpływając na cztery kluczowe aspekty.

Testament po rozwiązaniu małżeństwa

W przypadku rozwodu małżonków testament sporządzony na rzecz drugiego małżonka lub oficjalnego partnera automatycznie traci moc prawną (jest to tzw. „domniemanie milczącego rozrządzenia”). W razie potrzeby spadkodawca może jednak sporządzić nowy dokument o podobnej treści.

Od 2017 roku prawa do dziedziczenia zastrzeżone w testamencie na rzecz adoptowanych dzieci również tracą ważność w przypadku odwołania adopcji.

Prawa spadkowe dla partnerów cywilnych

Niedawno partnerzy cywilni zostali dodani do listy spadkobierców ustawowych, wraz z oficjalnie zarejestrowanymi małżeństwami osób tej samej płci. Głównym warunkiem dziedziczenia jest wspólne zamieszkiwanie pod jednym dachem przez co najmniej trzy lata.

W przypadku braku testamentu i braku innych spadkobierców, takich jak bracia lub siostry, wspólny małżonek otrzymuje cały majątek. Do 2017 roku partnerzy cywilni nie mieli prawa do majątku.

Prawa spadkowe dla zarejestrowanych partnerów

Od 2017 roku parom osób tej samej płci oficjalnie zarejestrowanym jako partnerzy przyznano takie same prawa do dziedziczenia jak tradycyjnym małżeństwom. Ich status jest teraz w pełni zrównany z tradycyjnymi rodzinami w kwestiach podziału majątku.

Prawa pozostałego przy życiu małżonka po śmierci

Po utracie małżonka lub partnera osoba pozostała przy życiu ma prawo do dalszego zamieszkiwania w domu lub mieszkaniu, w którym mieszkali razem. Nieruchomość ta jest uważana za integralną część spadku. Zachowuje on również prawo do wszystkich przedmiotów gospodarstwa domowego, nawet jeśli ponownie się ożeni. W przypadku zarejestrowanych partnerów i współmałżonków możliwe jest pozostanie w dawnym domu przez okres do jednego roku po utracie nieruchomości.

Obowiązkowy udział w spadku w Austrii

Udział obowiązkowy to minimalna część spadku, którą spadkobiercy otrzymują w gotówce. Zgodnie z nowym prawem spadkowym w Austrii, uprawnieni do niego są jedynie małżonkowie (lub zarejestrowani partnerzy) i dzieci spadkodawcy. Wcześniej kwota ta była również dzielona między rodziców, braci, siostry i dziadków, ale ci krewni stracili teraz prawo do obowiązkowego udziału.

Jeśli chodzi o dziedziczenie nieruchomości – niezależnie od tego, czy jest to dom, w którym mieszka żyjący małżonek, czy firma, która zapewnia środki do życia – obowiązkowy udział może zostać odroczony na okres do pięciu lat, a w niektórych przypadkach nawet do dziesięciu lat. Daje to spadkobiercom więcej czasu na uregulowanie spraw spadkowych.

Zgodnie z nowymi przepisami spadkobiercy mogą ubiegać się o obowiązkowy udział nie natychmiast po śmierci spadkodawcy, ale dopiero po roku. Możliwość odroczenia płatności o 5, a nawet 10 lat może się pojawić, jeśli z takimi roszczeniami wystąpią obciążeni spadkobiercy lub jeśli w testamencie została zapisana wola zmarłego. Ostatecznie decyzję w tej kwestii podejmie wyłącznie sąd.

Spadkodawca ma obecnie prawo do zmniejszenia obowiązkowego udziału dla jednego ze spadkobierców, jeśli ten ostatni nie utrzymywał z nim kontaktu przez wiele lat – na przykład, jeśli syn nie widział swojego ojca przez dwadzieścia lat. Zasada ta dotyczy również małżonków, którzy pomimo pozostawania w oficjalnym związku małżeńskim, od dłuższego czasu żyją w rozłączeniu.

Opieka nad spadkodawcą — Pflegevermächtnis

W niektórych przypadkach członek rodziny, który był przy zmarłym w ostatnich miesiącach jego życia i zapewniał niezbędną pomoc, może ubiegać się o specjalny zasiłek opiekuńczy. Aby było to możliwe, należy spełnić kilka warunków:

• opieka musi być świadczona przez co najmniej sześć miesięcy w ciągu ostatnich trzech lat;
• wymaga co najmniej dwudziestu godzin opieki miesięcznie;
• opieka nie może być płatna ani wynagradzana;
• świadczenie może otrzymać tylko jedna osoba, nawet jeśli zmarłym opiekowało się kolejno kilku krewnych.

Zasiłek przewidziany na opiekę nad spadkodawcą nie ma stałej kwoty, ale jest obliczany na podstawie wynagrodzenia profesjonalnej pielęgniarki i jest przyznawany przez sąd. Prawo jasno określa, kto może ubiegać się o takie płatności. Mogą to być dzieci, małżonkowie, rodzice, rodzeństwo i dalsi krewni, w tym wujowie, ciotki, dziadkowie, pradziadkowie oraz małżonkowie lub partnerzy tych osób.

Aby otrzymać świadczenie, trzeba być bliskim krewnym lub partnerem życiowym. Jeśli jednak za życia spadkodawcy obiecał on krewnemu rekompensatę za opiekę, a ustalenia te zostały uzgodnione z pozostałymi spadkobiercami, taka rekompensata może zostać wypłacona ze spadku. W takim przypadku nie przysługuje jednak zasiłek opiekuńczy. Płatność ta nie jest częścią obowiązkowego udziału spadkobiercy i stanowi dodatkowy wydatek.

Dziedziczenie przedsiębiorstwa

Jeśli chodzi o dziedziczenie aktywów biznesowych, takich jak firmy lub przedsiębiorstwa, spadkobiercy otrzymują je zgodnie z przepisami ustawowymi lub testamentem. Jeśli spadek z Austrii nie obejmuje gotówki, nowy właściciel jest zobowiązany do wypłaty obowiązkowych udziałów pozostałym spadkobiercom. Wcześniej takie płatności były ściśle chronione przed wszelkimi zmianami lub odroczeniami.

Obecny stan prawny złagodził jednak nieco te wymogi. Zgodnie z nowymi przepisami, sąd może zwolnić spadkobierców z obowiązku uiszczania obowiązkowych udziałów przez pierwsze pięć lat. Jeśli po tym czasie właściciel nadal nie ustabilizuje sytuacji finansowej, może zostać zmuszony do pokrycia długu poprzez sprzedaż papierów wartościowych należących do spółki lub jej spółek zależnych.

Wydziedziczenie

Zgodnie ze zaktualizowanymi przepisami, krewni mogą teraz zostać wydziedziczeni za umyślne zaniedbanie obowiązków rodzicielskich lub za znęcanie się nad rodzicami. Jeśli przestępstwo popełnione przeciwko bliskiej osobie skutkuje długim wyrokiem więzienia (ponad rok), staje się to również podstawą do utraty prawa do dziedziczenia w Austrii.

Teraz jednak zasady stały się bardziej rygorystyczne: prawo do majątku można utracić nie tylko za przemoc fizyczną, ale także za przestępstwa związane z majątkiem spadkodawcy. Obejmuje to takie czyny jak kradzież lub zniszczenie wartościowego mienia należącego do zmarłego.

Podatek

Reforma z 2017 roku potwierdziła i poprawiła przepisy prawa spadkowego ustanowione w 2015 roku, zgodnie z którymi spadkobiercy są zobowiązani do zapłaty podatku od odziedziczonego majątku. Wysokość podatku od spadków w Austrii dla rezydentów i nierezydentów zależy bezpośrednio od wartości odziedziczonego majątku, a skala stawek jest następująca:

• 0,5% – jeśli wartość przedmiotu nie przekracza 250 000 euro;
• 2% – jeśli wartość wynosi od 250 000 euro do 400 000 euro;
• 3,5% – jeśli wartość nieruchomości przekracza 400 000 euro.

Podatek od spadków w Austrii zostanie teraz zniesiony dla osób, które zdecydują się pozostawić swój majątek na cele charytatywne, kierując go do organizacji działających na rzecz celów publicznych. Zmiana ta zachęca do wspierania szczytnych celów i promowania dobroczynności.

Adwokaci zdecydowanie doradzają każdemu, kto chce zabezpieczyć przyszłość swojej rodziny, aby sporządził testament zgodnie z obowiązującymi przepisami. Pozwoli to uniknąć długich i skomplikowanych postępowań sądowych, ułatwiając życie Państwa bliskim.